RIBON RIBANHA (Jaumelina, la mercanda de flors.)

Amics occitans, la cronica Ribon-Ribanha d’ancuei, titrada «Jaumelina, la mercanda de flors..», vos es presentada da Jòrgi Ghirardi , sòci de l’IEO 06. Asperam tanben lu vòstres escrichs per li cronicas futuri, que sigon racòntes dau passat ò dau quotidian, articles jornalistics, galejadas, poesias, cançons, scenetas de teatre, bendas dessenhadi…

a l’adreça : ribonribanha@yahoo.fr
« La garderem ribon-ribanha, nòsta rebèla lenga d’Òc ! »

Jaumelina, la mercanda de flors.

En lo 1938, Jaumelina , qu’avia 16 ans, vendia de flors despí tres ans sus lo Cors. Quora auguèt augut 13 ans e obtengut lo Certificat d’estudis, son paire li diguèt : « Aüra, basta d’anar a l’escòla. Aneràs vendre li nòstri flors au mercat. Ensinda, ta maire mi porrà ajudar en la plantacion e faire d’expedicions, qu’aquò paga ben. »

De flors, n’en produïa tant e tant sota li sieu serras de Cantagalet; de galòfres, de ròsas, de violetas, de tulipans. En febrier, s’en anava copar de mimòsa a Berra dont avia crompat un pichin terren.

Jaumelina auria vorgut continuar lu estudis, bessai devenir magistra mas non aujèt anar còntra la

volontat de son paire.

Doncas ela, a pena auguèt finit d’emparar de legir, d’escriure e comptar, e au sieu gran regrèt, si retrovèt a tenir lo banc de flors. Non èra novèu per ela qu’avia tanti fes ajudat sa maire quora èra mai pichina.

Mas es una caua d’acompanhar un adulte, escasi per jugar, e de si retrovar da soleta per alestir lo banc, pi vendre, faire lu massons, tenir la caissa. Jaumelina èra serioa, faía ben atencion quora rendia la moneda e jamai si trompava. E minga fes s’èra gardat quauqui pecetas per si crompar un riban o un pareu de soliers nòus.

La jornada èra lònga : partia vèrs li sièis oras de maion per èstre sus lo mercat a uech oras, faía l’installacion, vendia fin que lo canon sòne, pi devia tot remetre en li doï gròssi banastas denant de tornar a maion si faire un penec, que s’èra levada d’ora… Mas d’en premier, si faía la merenda emb’un morsèu de trocha, un pan banhat quora èra la seson ò una part de ratatolha freïa.

Quauqui fes, quora li èra un espectacle ò un bal a l’Òpera, s’installava vers li sèt oras dau sèr davant dau masaguin de Auer e vendia lu sieus galòfres ai « messieurs » que lu si metian a la botoniera ; ò tanben propauava de massons de violetas per que posquèsson lu ofrir ai sieui promessas. Aquelu sèras, qu’èra tròup tardi per s’en tornar a Cantagalet, anava durmir da una tanta en Vila Vièlha.

Un jorn d’ivern, que faía un frei de bòia, li venguèt l’idèa de s’anar crompar un tròç de sòcca da Teresa, a quauqu pas dau sieu banc. Coma bofava un mistrau violent, demandèt a la mercanda de sovenirs de mandar un uelh sus lo sieu estalatge.

Da Teresa, li èran ja doi ò tres clients, qu’avian augut la mema idèa e s’èran emportat tota la placa.

Jaumelina anava per s’en tornar quora lo provediment arribèt. Una bicicleta mé un carreton estacat darrier sus lo quau avian pauat una placa e un gran curbecèu conic èra menada da un òme ben jove. Eu descarguèt lo sieu fais e diguèt a Teresa : « Per ancuèi, serà tot. Àngel s’es cremat la man e non pòu plus ren faire. M’en torni au mieu. »

Mas, avisant Jaumelina qu’en lo fra temps èra estada servida, li diguèt : « Ma cu siás tu ? T’ai jamai vista aquí ? Coma ti sònes, ieu siáu Jaume» « Es amusant aquò, ieu siáu Jaumelina » E si ridèron.

La filha ajonhèt que vendia de flors au bot dau Cors e que devia tornar perqué l’i èra degun per s’en ocupar. « Veni mé tu ! Tant totun, m’an donat congiet ! » E totai doi s’en anèron vers lo banc de flors.

Catastròfa : una violenta ràfega de mistrau avia atraversat lo Cors en faguent quauqu degalhs : lu vas èran toi renversats, l’aiga s’èra escampada sus lo sòl, li etiquetas dei prètz èran toti mescladi e li flors parier. Un vertadier desastre.

Jaume, veent Jaumelina pròcha de plorar, pauèt la bicicletta e l’ajudèt a tot remetre en plaça. Foguèt l’afaire d’un quart d’ora e lo banc retrovèt la sieu fièra andana.

D’aqueu jorn, Jaume pilhèt l’abituda, cada matin, en liurant la sieu merç, de faire un destorn e una ò doï baietas a Jaumelina.

Pauc a cha pauc si donèron d’apontaments per faire la merenda ; quauqui fes Jaume portava lo darrier troç de sòcca escasi freïa (mas per Jaumelina èra un regal) e soventi fes, si faían un festin mé lo liume de l’òrt de Cantagalet.

Lo diménegue èra un jorn particulier ; premierament, li èra un molon de gents sus lo Cors ; estrangiers que volian raportar de massons en lo sieu país, familhas que si faían una forra de sòcca, convidats a un past que volian portar de flors a l’ostessa, compaires que si pilhavan l’aperitiu mé un troç de sòcca e un gòto de vin de Belet o dau Vilars.

Mas segondament, lo diménegue èra un jorn per si passar ensems tot l’après-dinnar. Faían de grandi passejadas a pè (de segur) ; montavan en Castèu, en Cimiés, quauqui fes sus lo Mont-Boron.

Quora venguèt lo printemps, s’en anèron fins a Vilafranca per lo camin en riba de mar. En fin de passejada, s’assetavan sus d’un banc per causir lu prenoms dei sieus premiers enfantons.

Un diluns, a la fin de l’estiu, Jaume venguèt a Cantagalet e foguèt presentat ai parents de Jaumelina e ela obtenguèt dei sieus parents de poder restar a Niça, da la sieu tanta, la nuèch dau diménegue au diluns.

Si parlava de matrimòni mas Jaumelina volia asperar d’aver 18 ans per s’engatjar.

Pura, la folia umana n’en decidèt autrament. Lo tres de setembre dau 1940, la França entrèt en guèrra e, après quauqu mes d’instruccion militària, Jaume foguèt mandat en lo Nord dau país… D’aquèu jorn, non s’audèt plus mai parlar d’eu.

Minga novèla, minga letra, Jaume a despareissut. Foguèt tuat a Dunkerque ? Foguèt mandat en un « stalag » ? Faguèt la conoissença d’una « Fraulein » que li faguèt denembrar la sieu calinhera niçarda ?

N’en sabèm ren.

Lu premiers temps, Jaumelina li escrivia una letra cada jorn e cercava d’aver de novèlas ; si rendèt mai d’un còup a la caserna Segurana per provar d’emparar quauqua ren. Pena perduda. La desorganizacion èra tala que degun n’en sabia ren. Jaumelina perdèt l’apetit, non volia plus anar sus lo Cors dont avia tant de sovenirs.

A pauc a pauc, Jaumelina denembrava lo sieu Jaume…

Un sèr dau 1942 davant l’Òpera, faguèt la conoissença de Bertomieu, un maquinista dau teatre que, denant que l’espectacle debutèsse si venia tubar une cigareta ò doï. Non èra partit da soldat perqué avia una camba mai corta que l’autra e doncas non podia faire li manòbras.

Ben lèu, Jaumelina retrobèt emb’eu lo camin de Cimiés ò de Vilafranca, descurbèt tanben aquelu de Gairaut ò de Falicon.

La nòça foguèt celebrada en lo 44, quauqu jorns denant de la Liberacion de Niça. E si trovèron un

apartament en l’escalinada dau Malonat. Tres pichoi naissèron : lo màger, Miquèu, a repilhat la tèrra de son paigran (mas coma aüra li flors venon d’Africa ò d’Olanda, preferisse faire créisser d’èrbas aromatiqui (juverd, coliandri, balicòt, alhet, ceboleta ò menta) ; la soleta filha, Matilda, li vende aqueli flors vengudi de luenh ; a ajudat quauqu ans sa maire sus lo Cors mas aüra ten un bèu masaguin en plaça Galibardi. E lo cagancho, que lo sònan Reinat, a seguit son paire a l’Òpera e l’i es vengut contramèstre.

Jaumelina non avia mai denembrat la sieu volontat d’ensenhar ai pichoi. Li plasia totplen ajudar lu sieu a faire lu devers. Quora foguèron adultes, ela estaía totjorn en Vila Vielha e faía l’ajuda ai devers per lu escolans d’en Castèu.

                                                                                                          Jòrgi Ghirardi – 2026